Seksualność jest częścią zdrowia, a nie dodatkiem do życia, o którym rozmawia się dopiero wtedy, gdy „wszystko inne działa”. Problemy z pożądaniem, erekcją, orgazmem, bólem podczas współżycia czy unikaniem bliskości często są sygnałem, że organizm, psychika albo relacja potrzebują uważniejszej diagnostyki. Zaburzenia seksualne rzadko mają jedną prostą przyczynę. Dlatego dobra terapia seksuologiczna nie polega na ocenianiu, tylko na spokojnym rozumieniu całego kontekstu: ciała, emocji, historii, leków, stresu i relacji.

 

Co znajdziesz w artykule?

 

• Jakie objawy mogą wskazywać na zaburzenia seksualne.

• Jak choroby somatyczne i psychiczne wpływają na funkcjonowanie seksualne.

• Jak wygląda diagnostyka i terapia seksuologiczna w praktyce.

 

Czym są zaburzenia seksualne?

 

Zaburzenia seksualne to trudności związane z pragnieniem seksualnym, podnieceniem, erekcją, wytryskiem, orgazmem, bólem seksualnym lub możliwością odczuwania satysfakcji z bliskości. W klasyfikacji ICD-11 kwestie związane ze zdrowiem seksualnym są traktowane jako ważny obszar diagnostyczny, a nie temat poboczny czy „wstydliwy dodatek” do zdrowia psychicznego i fizycznego.

 

Do seksuologa zgłaszają się osoby, które doświadczają między innymi: spadku libido, braku ochoty na seks, trudności z erekcją, przedwczesnego wytrysku, opóźnionego wytrysku, trudności z osiągnięciem orgazmu, bólu podczas współżycia, lęku przed zbliżeniem, napięcia w ciele, unikania dotyku albo poczucia, że seksualność stała się źródłem presji zamiast bliskości.

 

Ważne: problem seksualny nie zawsze oznacza zaburzenie. Jeżeli dana osoba nie cierpi z tego powodu, nie czuje presji i nie wpływa to negatywnie na jej życie lub relację, nie zawsze wymaga terapii. Leczenia lub konsultacji warto szukać wtedy, gdy objaw powoduje cierpienie, napięcie, unikanie, konflikty w związku albo obniżenie jakości życia. Mayo Clinic podkreśla, że trudność seksualna staje się problemem klinicznym przede wszystkim wtedy, gdy przeszkadza osobie lub wpływa na relację.

 

Dlaczego seksualność „psuje się” nie tylko w sypialni?

 

To jedno z najważniejszych zdań w pracy seksuologicznej: problem seksualny bardzo często nie zaczyna się w seksie. Może zaczynać się w przewlekłym stresie, w chorobie, w konflikcie partnerskim, w traumie, w lęku przed oceną, w depresji, w niskim poczuciu własnej wartości, w zmęczeniu, w przeciążeniu opieką nad dziećmi, w nieprzepracowanej zdradzie albo w lekach, które wpływają na libido i reakcje seksualne.

U mężczyzn trudności z erekcją mogą być związane między innymi z cukrzycą, nadciśnieniem, wysokim cholesterolem, depresją, lękiem, problemami hormonalnymi lub działaniem leków. NHS wskazuje, że częste problemy z uzyskaniem lub utrzymaniem erekcji mogą mieć zarówno podłoże psychiczne, jak i somatyczne.

U kobiet trudności seksualne mogą nasilać się w okresach zmian hormonalnych, po porodzie, w czasie menopauzy, przy chorobach przewlekłych, bólu, cukrzycy, chorobach serca, depresji, lęku, problemach relacyjnych lub obciążeniu psychicznym. Mayo Clinic wymienia zarówno czynniki biologiczne, jak i psychologiczne oraz relacyjne jako możliwe przyczyny zaburzeń seksualnych u kobiet.

 

Wpływ chorób somatycznych na funkcjonowanie seksualne

 

Choroby somatyczne mogą wpływać na seksualność bardzo konkretnie: przez układ hormonalny, układ nerwowy, krążenie, poziom bólu, napięcie mięśniowe, zmęczenie, obraz własnego ciała i poczucie atrakcyjności. Osoba może chcieć bliskości, ale ciało nie reaguje tak jak wcześniej. Może pojawić się suchość pochwy, ból, mniejsza wrażliwość na dotyk, trudność z erekcją, spadek energii albo lęk przed współżyciem.

Szczególnie ważne są tutaj choroby metaboliczne i krążeniowe. Cukrzyca może wpływać na nerwy i naczynia krwionośne, a te są istotne dla odczuwania, podniecenia i komfortu seksualnego. Mayo Clinic wskazuje, że cukrzyca typu 2 może wpływać na zdrowie seksualne między innymi przez uszkodzenie nerwów i naczyń krwionośnych.

Dlatego w terapii seksuologicznej nie powinno się oddzielać psychiki od ciała. Jeżeli problem pojawił się nagle, nasila się, towarzyszy mu ból, zaburzenia erekcji, krwawienie, objawy hormonalne, przewlekłe zmęczenie albo inne niepokojące sygnały, warto połączyć konsultację seksuologiczną z diagnostyką lekarską.

 

Wpływ chorób psychicznych na seksualność

 

Depresja, zaburzenia lękowe, PTSD, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia odżywiania, uzależnienia behawioralne, przewlekły stres i doświadczenia traumatyczne mogą silnie wpływać na seksualność. Czasem osoba nie ma ochoty na seks, bo jej układ nerwowy działa w trybie przetrwania. Czasem ciało zamiera przy dotyku. Czasem bliskość uruchamia wstyd, napięcie, odrazę, lęk albo poczucie zagrożenia.

W depresji często spada energia, libido i zdolność odczuwania przyjemności. W lęku pojawia się nadmierna kontrola, napięcie i trudność z „odpuszczeniem”. Po traumie seksualność może stać się obszarem skojarzonym z zagrożeniem, obowiązkiem, zamrożeniem lub utratą wpływu. W relacji po zdradzie seks może przestać być spontaniczny, bo zostaje obciążony pytaniami: „czy jestem wystarczająca?”, „czy on mnie porównuje?”, „czy mogę zaufać?”, „czy moje ciało jest bezpieczne?”.

Takie objawy nie oznaczają, że ktoś jest „zepsuty”. One często oznaczają, że ciało i psychika próbują chronić człowieka przed kolejnym zranieniem. Terapia pomaga odróżnić realne zagrożenie od reakcji obronnej, odbudować kontakt z ciałem i stopniowo przywracać seksualność do obszaru wyboru, a nie presji.

 

Leki a zaburzenia seksualne

 

W diagnostyce seksuologicznej bardzo ważne jest omówienie leków. Niektóre leki psychiatryczne, kardiologiczne, hormonalne lub przeciwbólowe mogą wpływać na pożądanie, erekcję, orgazm, wytrysk lub pobudzenie seksualne. Przykładowo, publikacje medyczne opisują związek między lekami przeciwdepresyjnymi a trudnościami w obszarze pożądania, podniecenia i orgazmu.

To nie znaczy, że należy samodzielnie odstawiać leki. Absolutnie nie. Oznacza to, że warto porozmawiać z lekarzem prowadzącym i seksuologiem, aby sprawdzić, czy objawy seksualne mogą mieć związek z farmakoterapią i czy istnieje bezpieczny sposób modyfikacji leczenia.

 

Jak wygląda diagnostyka seksuologiczna?

 

Dobra diagnostyka seksuologiczna zaczyna się od rozmowy. Specjalista pyta nie tylko o sam objaw, ale też o moment jego pojawienia się, przebieg, choroby, leki, stres, relację, historię seksualną, wcześniejsze doświadczenia, przekonania o seksie, granice, komunikację w związku i poziom bezpieczeństwa emocjonalnego.

 

W praktyce ważne są pytania:

• od kiedy trwa problem,

• czy pojawił się nagle, czy stopniowo,

• czy występuje zawsze, czy tylko w określonych sytuacjach,

• czy dotyczy jednej relacji, czy każdej sytuacji seksualnej,

• czy towarzyszy mu ból, lęk, napięcie, wstyd albo unikanie,

• czy osoba przyjmuje leki,

• czy występują choroby somatyczne,

• czy w relacji jest konflikt, zdrada, presja, przemoc lub brak zaufania,

• czy problem bardziej dotyczy ciała, emocji, przekonań czy komunikacji.

W Wzajemnie.com pierwsze spotkania mają charakter diagnostyczny. Ich celem nie jest szybkie „przyklejenie etykiety”, ale zrozumienie, co naprawdę podtrzymuje trudność i jaka forma pomocy będzie najwłaściwsza: terapia indywidualna, terapia par, konsultacja seksuologiczna, psychoterapia traumy, konsultacja lekarska albo praca łączona.

 

Na czym polega terapia seksuologiczna?

 

Terapia seksuologiczna może obejmować psychoedukację, pracę z lękiem, pracę z ciałem, regulację napięcia, zmianę przekonań, ćwiczenia komunikacyjne, odbudowę bliskości, pracę nad granicami, terapię traumy lub terapię par. Nie chodzi o to, żeby „zmusić się do seksu”. Chodzi o to, żeby zrozumieć, dlaczego seksualność stała się trudna i jak stopniowo przywrócić jej bezpieczeństwo, przyjemność i dobrowolność.

W przypadku par ważna jest także komunikacja. Partnerzy często rozmawiają o seksie dopiero wtedy, gdy są już zranieni, zawstydzeni albo sfrustrowani. Wtedy rozmowa łatwo zamienia się w oskarżenia: „ty nigdy”, „ty zawsze”, „już mnie nie chcesz”, „coś jest z tobą nie tak”. Terapia pomaga zamienić oskarżenia na język potrzeb, granic i faktów.

Zamiast: „Nie pociągam cię już”, można uczyć się mówić: „Kiedy długo nie ma między nami bliskości, zaczynam czuć lęk i odrzucenie. Potrzebuję zrozumieć, co się dzieje, bez nacisku i obwiniania”.

To pozornie mała zmiana, ale w terapii par bywa przełomowa.

 

Kiedy warto zgłosić się do seksuologa?

 

Warto skorzystać z konsultacji seksuologicznej, jeśli trudność seksualna trwa dłużej, powraca, wywołuje napięcie, wpływa na relację albo zaczyna budować unikanie. Szczególnie ważne jest zgłoszenie się po pomoc, gdy pojawia się ból podczas współżycia, nagła utrata erekcji, silny lęk przed bliskością, brak orgazmu mimo wcześniejszej satysfakcji, kompulsywne zachowania seksualne, trudności po zdradzie, doświadczenie przemocy seksualnej albo poczucie, że seks stał się obowiązkiem.

Seksualność nie powinna być miejscem samotnego cierpienia. Jeżeli ciało mówi „nie”, psychika się zamraża, a relacja zaczyna obrastać w napięcie, warto potraktować to jako informację, nie jako powód do wstydu.

 

Konsultacja seksuologiczna online w Wzajemnie.com

 

W Wzajemnie.com pracujemy z osobami, które doświadczają trudności seksualnych, kryzysów w relacji, problemów z bliskością, skutków zdrady, lęku przed seksem, obniżonego libido, uzależnień behawioralnych oraz objawów związanych z traumą. Konsultacja seksuologiczna online daje możliwość spokojnej rozmowy bez dojazdów, w bezpiecznej przestrzeni i z zachowaniem pełnej dyskrecji.

 

Jeśli szukasz wsparcia jako para albo indywidualnie, możesz umówić pierwszą konsultację w Wzajemnie.com. Pierwsze 1–2 spotkania pomagają uporządkować problem, określić możliwe przyczyny i zaplanować dalszą pracę terapeutyczną.

 

Źródła

 

• World Health Organization, ICD-11 – International Classification of Diseases 11th Revision.

• NHS, Erectile dysfunction – causes and treatment information.

• Mayo Clinic, Female sexual dysfunction – symptoms, causes, diagnosis and treatment.

• Mayo Clinic Press, Sexual health and type 2 diabetes.

• Mayo Clinic Proceedings, Antidepressant-induced female sexual dysfunction.