Zadzwoń 505 300 813

Depresja rzadko wygląda jak „smutek” — częściej jak spowolnienie, mgła poznawcza i utrata napędu, której nie da się przegadać ani „przemotywować”. Jeśli masz wrażenie, że wiesz, co powinieneś zrobić, a i tak nie możesz, to bardzo możliwe, że to nie kwestia charakteru, tylko zasobów mózgu w trybie przetrwania. W tym artykule pokażę Ci, co w depresji realnie dzieje się w mózgu i dlaczego objawy dotyczą pamięci, koncentracji i decyzji, a nie tylko nastroju. Dostaniesz też praktyczne wskazówki, jak wspierać neuroplastyczność i samoregulację krok po kroku.

Co znajdziesz w artykule?

• Jak depresja zmienia pracę mózgu (hipokamp, ciało migdałowate, kora przedczołowa) i jak to widać w codziennym funkcjonowaniu.

• Co oznacza „chemia mózgu” w depresji i jak łączyć podejście psychoterapeutyczne z rozsądnym spojrzeniem na leczenie.

• Jak wykorzystać neuroplastyczność w praktyce: konkretne interwencje wspierające uwagę, emocje, napęd i powrót do sprawczości.

Depresja nie jest „gorszym nastrojem”. Jeśli mam tu jedną zdecydowaną opinię, to tę: depresja jest stanem całego organizmu, w którym mózg przechodzi w tryb przetrwania i oszczędzania energii — a to zmienia emocje, pamięć, uwagę, motywację i codzienne decyzje. Dlatego część pacjentów mówi: „Ja niby wiem, co powinienem zrobić… ale nie mogę”. To nie jest lenistwo ani brak charakteru. To często neuropsychologiczna prawda o tym, jak działa mózg, kiedy długotrwale jest w obniżeniu nastroju.

W tej perspektywie terapia przestaje być polowaniem na „jedną przyczynę”, a staje się pracą nad trzema obszarami:

(1) zmianami w sieciach i strukturach mózgu,

(2) neurochemią i objawami,

(3) neuroplastycznością jako zasobem, który da się odzyskać.

Jak depresja zmienia mózg i funkcjonowanie pacjenta

Najbardziej klasyczna mapa neuropsychologiczna depresji prowadzi przez trzy rejony: hipokamp, ciało migdałowate i korę przedczołową. To nie znaczy, że depresja „siedzi” w trzech miejscach. To znaczy, że w tych układach najłatwiej zobaczyć, jak obniżony nastrój przekłada się na pamięć, emocje i kontrolę poznawczą.

Hipokamp: pamięć, uczenie się i „porządkowanie doświadczeń”

Hipokamp jest silnie związany z pamięcią epizodyczną, uczeniem się i porządkowaniem wspomnień. Gdy jego funkcjonowanie jest osłabione (co bywa opisywane szczególnie przy przebiegach przewlekłych lub nawracających), pacjent często skarży się nie tylko na „zapominanie”, ale na coś bardziej codziennego: „moja pamięć siada”, „nie mogę się nauczyć”, „wszystko mi się zlewa”. W praktyce klinicznej to często idzie w parze z poczuciem winy i wstydem, bo człowiek porównuje się do siebie sprzed choroby.

Ciało migdałowate: radar istotności i emocjonalne „odpalanie”

Ciało migdałowate to nie jest wyłącznie „ośrodek strachu”. Trafniej myśleć o nim jak o elemencie systemu wykrywania istotności — mózgowego radaru, który decyduje, co ma priorytet. W depresji ten radar potrafi działać skrajnie: u jednych widać nadwrażliwość na ocenę i bodźce emocjonalne, u innych — odrętwienie, jakby układ „wyciszał się” z przeciążenia. Z perspektywy terapii to ważne, bo czasem pacjent nie jest „zimny” ani „obojętny” — tylko jest w stanie obronnego ograniczenia reaktywności.

Kora przedczołowa: funkcje wykonawcze i prędkość przetwarzania

Kora przedczołowa odpowiada za planowanie, hamowanie impulsów, przełączanie uwagi i utrzymywanie celu. I tu jest punkt, który w praktyce zmienia wszystko: w depresji często cierpią funkcje wykonawcze oraz prędkość przetwarzania, a poznawczy „ciężar” może utrzymywać się nawet wtedy, gdy najostrzejsze objawy nastroju słabną. To znaczy: pacjent może już „nie płakać codziennie”, ale nadal mieć spowolnienie, gorszą koncentrację i trudność w podejmowaniu decyzji.

Wskazówki praktyczne: po czym poznasz te zmiany „w życiu”, nie w podręczniku?

W gabinecie depresja często wygląda nie jak dramatyczny smutek, tylko jak mikroawarie codzienności.

Pacjent/Klient:

• rezygnuje z rzeczy, które kiedyś „same się robiły” (telefon do urzędu, prysznic, odpisanie na wiadomość),

• mówi „nie czuję nic” albo „wszystko jest takie samo” (często sygnał anhedonii i przeciążenia układów nagrody),

• gubi wątek w rozmowie, zapomina, po co wszedł do pokoju (pamięć operacyjna),

• podejmuje decyzje z ogromnym kosztem, bo mózg jest w trybie oszczędzania energii i unikania błędu,

• traci tolerancję na bodźce: hałas, ludzi, wymagania — wszystko szybciej męczy.

Moja zasada jest prosta: jeśli pacjent „nie dowozi” podstaw, nie interpretuję tego jako opór — tylko jako informację o zasobach wykonawczych. I dopiero do tego dopasowuję tempo oraz styl pracy.

Neuroprzekaźniki a symptomy kliniczne – jak „chemia mózgu” kształtuje emocje

Wokół depresji krąży mit „zwykłej nierównowagi chemicznej”. To uproszczenie bywa szkodliwe, bo odbiera sprawczość: „to tylko chemia, więc ja nic nie mogę”. Z drugiej strony, udawanie, że neurochemia nie ma znaczenia, też jest błędem.

Najuczciwiej powiedzieć tak: monoaminy (serotonina, noradrenalina, dopamina) są ważną częścią układanki, ale nie całą — współgrają z plastycznością, stresem, snem, stanem zapalnym i sieciami mózgowymi.

I klinicznie często widać to jako różne „twarze” depresji:

• Serotonina częściej pojawia się w rozmowie o obrazie depresji z silnym komponentem lękowym, napięciem, natrętnym zamartwianiem i zaburzeniami snu.

• Noradrenalina dotyka energii, pobudzenia, koncentracji i reakcji na stres — dlatego przy depresji z wyraźnym spowolnieniem i „mgłą” temat układów aktywacji bywa szczególnie istotny.

• Dopamina wiąże się z motywacją i przewidywaniem nagrody; przy anhedonii („nic mnie nie cieszy, nawet rzeczy, które kochałem”) dopaminowy wymiar bywa kluczowy w planowaniu pracy — nie tylko farmakologicznej, ale też behawioralnej.

Strategie farmakologiczne i psychoterapeutyczne – rozsądnie i bez magii

Dobór leków to rola lekarza (psychiatry) i nie da się go „zastąpić” poradą z internetu. Ale terapeuta może zrobić coś, co w praktyce bywa równie „biologiczne” jak tabletka: pomóc pacjentowi wrócić do rytmu, ruchu, relacji i działań, które uruchamiają układy nagrody i regulacji stresu.

Z perspektywy terapii trzy rzeczy są zaskakująco „neurochemicznie trafione”:

Aktywacja behawioralna — nie jako „weź się w garść”, tylko jako precyzyjny trening mózgu: małe działanie → minimalna nagroda → sygnał dla układów motywacyjnych, że świat znów reaguje.

Sen i rytm dobowy — fundament stabilizacji emocjonalnej i pamięci. Jeśli sen jest rozjechany, praca poznawcza często będzie się „ślizgać”, a emocje szybciej będą się wahać.

Ruch — nie jako sportowy projekt, tylko jako narzędzie regulacji pobudzenia, snu i funkcji poznawczych. W depresji często zaczynamy od czegoś, co da się dowieźć nawet przy „niskim napędzie”: krótki spacer, łagodny ruch, małe dawki, ale regularnie.

Neuroplastyczność jako zasób terapeutyczny

Najbardziej praktyczne pytanie brzmi: jak mózg adaptuje się do przewlekłego obniżenia nastroju?

Odpowiedź nie jest romantyczna: często adaptuje się tak, by zużywać mniej energii i unikać rozczarowania. To dlatego depresja „lubi” izolację („mniej bodźców”), rezygnację („mniej ryzyka”), odkładanie („mniej decyzji”). Problem w tym, że te strategie krótkoterminowo dają ulgę, a długoterminowo karmią chorobę.

Dobra wiadomość: neuroplastyczność działa w obie strony. Mózg można wyprowadzać z trybu oszczędzania energii — tylko trzeba robić to w sposób, który jest dla niego wykonalny, a nie idealny.

Konkretny zestaw interwencji: odbudowa funkcji poznawczych i emocjonalnych

W praktyce najlepiej sprawdza się podejście „na trzy ścieżki”, bo depresja rzadko ustępuje od jednej dźwigni.

Ścieżka A: trening funkcji wykonawczych 

Gdy jest spowolnienie i mgła poznawcza, celem nie jest „głęboka analiza” od pierwszej sesji. Celem jest odbudowa bazowych zasobów: uwagi, planowania i domykania małych zadań. Dobrze działa:

• mikroplan dnia ,

• zasada „startu na 2 minuty” (mózg często nie ma siły na całość, ale ma siłę na początek),

• zewnętrzne podpory pamięci (kartka, przypomnienia, stały rytm), bo w depresji pamięć operacyjna często siada.

Ścieżka B: trening emocjonalny (samoregulacja zanim sens)

Najpierw uczymy mózg wracać do okna tolerancji: oddech, ugruntowanie, praca z napięciem, kontakt z ciałem. Dopiero potem idą narzędzia poznawcze (reinterpretacja, praca z przekonaniami).

To jest porządek, który działa: regulacja → znaczenie → działanie.

Ścieżka C: aktywacja behawioralna jako „rehabilitacja układu nagrody”

Depresja często zabija nie tylko radość, ale i zdolność czucia, że „warto”. Dlatego czekanie na motywację jest pułapką. Zaczynamy od działań małych, konkretnych i mierzalnych — bo wtedy mózg dostaje informację zwrotną i buduje nową pętlę uczenia.

Co warto zapamiętać

Depresja zmienia sposób działania mózgu: pamięć, emocje i kontrolę poznawczą. To przekłada się na codzienne funkcjonowanie bardziej niż na „sam smutek”. Neurochemia ma znaczenie, ale nie jest jedyną przyczyną ani jedyną drogą wyjścia. A neuroplastyczność jest zasobem — pod warunkiem, że terapia jest dopasowana do realnych zasobów pacjenta i opiera się na powtarzalnych, małych doświadczeniach zmiany.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i poglądowy. Nie stanowi porady medycznej, diagnozy ani rekomendacji leczenia w rozumieniu przepisów prawa. Informacje zawarte w tekście nie zastępują konsultacji z lekarzem, psychologiem, seksuologiem lub psychoterapeutą ani indywidualnej oceny stanu zdrowia. W przypadku występowania objawów opisanych w artykule, ich nasilenia lub utrzymywania się, należy skonsultować się ze specjalistą. W sytuacjach nagłych (np. silny ból, uraz, krwawienie, objawy ogólne) należy niezwłocznie skontaktować się z pomocą doraźną. Autor nie ponosi odpowiedzialności za skutki wykorzystania treści artykułu bez konsultacji ze specjalistą oraz za decyzje podjęte na podstawie informacji w nim zawartych.

Źródła

• Beck, A. T., Rush, A. J., Shaw, B. F., & Emery, G. (1979). Cognitive therapy of depression. Guilford Press.

• Gotlib, I. H., & Joormann, J. (2010). Cognition and depression: Current status and future directions. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 285–312.

• Rock, P. L., Roiser, J. P., Riedel, W. J., & Blackwell, A. D. (2014). Cognitive impairment in depression: A systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine, 44(10).

• Disner, S. G., Beevers, C. G., Haigh, E. A. P., & Beck, A. T. (2011). Neural mechanisms of the cognitive model of depression. Nature Reviews Neuroscience, 12(8).

• Nolen-Hoeksema, S., Wisco, B. E., & Lyubomirsky, S. (2008). Rethinking rumination. Perspectives on Psychological Science, 3(5).

• Cuijpers, P., et al. (2013/2014). Behavioral activation treatments of depression: A meta-analysis (wybrane prace przeglądowe). Clinical Psychology Review / Behaviour Research and Therapy.

Jeśli chcesz to przepracować w terapii

Jeśli podczas czytania rozpoznajesz siebie (albo kogoś bliskiego), nie musisz udowadniać sobie siły w samotności. W Wzajemnie.com pracujemy tak, żeby zrozumienie mózgu i objawów przekładało się na realną zmianę: krok po kroku, w tempie, które układ nerwowy jest w stanie unieść. Dobierzemy strategię pracy do Twoich zasobów — tak, żeby „wiem” zaczęło z czasem zamieniać się w „potrafię”.

Autor: mgr Iwona Kraszewska-Konisiewicz

psycholożka kliniczna, 

psychoterapeutka, seksuolożka, 

psychotraumatolożka, coach, pedagog

terapeutka par i małżeństw 

W gabinecie pracuję z tym, co najczęściej rozwala życie od środka: kryzysy w związku, zdrada, utrata zaufania, lęk, wstyd, trudności seksualne i skutki traumy. Otrzymasz ode mnie jasne ramy pracy, konkretne narzędzia i bezpieczną przestrzeń do zmiany –

Pracuję głównie Online 

stacjonarnie • Warszawa (Tarchomin) •Nasielsk

Twoje potrzeby- Nasza oferta

300 zł

Terapia traumy to bezpieczny proces, który pomaga uspokoić układ nerwowy, przepracować trudne doświadczenia i zmniejszyć objawy takie jak napięcie, flashbacki, koszmary, lęk czy odrętwienie. Krok po kroku odzyskujesz poczucie kontroli, granice i możliwość bycia w relacjach bez ciągłej czujności lub ucieczki.

350 zł

Coaching to praktyczna, nastawiona na cel współpraca, w której porządkujesz priorytety, wzmacniasz motywację i przekładasz plany na konkretne działania w codzienności. Pomaga przełamać blokady, zbudować konsekwencję i wypracować nawyki, które realnie przybliżają Cię do zmiany w pracy, relacjach i samopoczuciu.

350 zł

Terapia uzależnień to konkretna, wspierająca praca nad przerwaniem przymusu i odzyskaniem kontroli — bez zawstydzania, za to z jasnym planem działania i narzędziami na głód, nawroty i trudne emocje. Pomaga zrozumieć mechanizmy nałogu, odbudować motywację, relacje i codzienne funkcjonowanie, a także stworzyć trwały system trzeźwienia dopasowany do Twojego życia.

350 zł

Terapia seksuologiczna to bezpieczna, dyskretna praca nad trudnościami w sferze seksualnej i intymnej – od spadku libido, bólu czy zaburzeń erekcji po wstyd, lęk, napięcie i problemy w relacji. Pomaga zrozumieć przyczyny, odbudować komfort i bliskość oraz znaleźć realne rozwiązania dopasowane do Twojego ciała, emocji i sytuacji życiowej.

300 zł

Psychoterapia indywidualna to bezpieczna, poufna przestrzeń, w której krok po kroku rozumiesz siebie, swoje emocje i schematy reagowania oraz uczysz się skuteczniej radzić sobie z trudnościami. Pomaga odzyskać wpływ na życie, wzmocnić poczucie własnej wartości i budować bardziej spokojne, satysfakcjonujące relacje ze sobą i z innymi.

400 zł

Terapia par to bezpieczna, prowadzona krok po kroku praca nad komunikacją, zaufaniem i bliskością – bez oceniania, za to z jasnymi zasadami i konkretnymi narzędziami do zmiany. Pomagam Wam zrozumieć, co naprawdę napędza konflikty, zatrzymuje raniące schematy i odbudować relację tak, żeby znów było w niej więcej spokoju, partnerstwa i czułości.

Wskazówki od naszych ekspertów

Copyright © Iwona Kraszewska-Konisiewicz 2026