Po silnym stresie lub traumatycznym zdarzeniu wiele osób trafia do gabinetu z jednym pytaniem: „Czy mam to już przepracować?”. Odpowiedź brzmi: to zależy od etapu. Interwencja kryzysowa i terapia traumy mają inne cele, inne tempo i inne narzędzia. Pomieszanie tych dwóch porządków bywa jednym z powodów, dla których objawy się utrwalają lub nasilają się.

 

Interwencja kryzysowa: krótkoterminowe wsparcie „tu i teraz”, które ma przywrócić minimum bezpieczeństwa, wpływu i funkcjonowania.

 

Terapia traumy: proces przetwarzania doświadczenia traumatycznego tak, by przestało aktywować układ nerwowy jak realne zagrożenie, a objawy (intruzje, unikanie, nadpobudliwość, dysocjacja) osłabły lub ustąpiły.

 

 

Cel Interwencja kryzysowa

 

Cel: stabilizacja i ochrona funkcjonowania.

 

Pytania prowadzące:

 

• Co jest dziś najpilniejsze dla bezpieczeństwa?

• Co pomoże przetrwać kolejne 24–72 godziny?

• Jak uruchomić wsparcie i zasoby?

 

Rezultat: mniej chaosu, lepszy sen/odżywianie/rutyna, plan działania, poczucie wpływu 

 

Cel Terapia traumy

 

Cel: integracja i „odwarunkowanie” reakcji traumatycznej.

 

Pytania prowadzące:

 

• Jakie ślady w ciele/psychice zostawiło zdarzenie?

• Jakie bodźce uruchamiają reakcję alarmową?

• Jak przetworzyć wspomnienia i znaczenia, które „trzymają” objawy?

 

Rezultat: spadek objawów PTSD/ASD, mniej unikania i intruzji, większa tolerancja emocji, powrót kontaktu ze sobą i relacją. 

 

Co robimy w interwencji kryzysowej 

 

W kryzysie priorytetem jest regulacja i porządek, nie „rozpamiętywanie”. Model pierwszej pomocy psychologicznej kładzie nacisk na:

 

bezpieczeństwo, uważne wysłuchanie, praktyczne wsparcie i połączenie z zasobami.

 

Najczęstsze elementy pracy:

 

• ocena ryzyka (autoagresja, przemoc, silna dysocjacja, nadużycia substancji, brak bezpiecznego miejsca),

• minimalny plan funkcjonowania (sen, jedzenie, rutyna, opieka nad dziećmi, praca/zwolnienie),

• regulacja pobudzenia (proste techniki oddechowe, uziemianie, przerwy od bodźców),

• wsparcie społeczne (kto może realnie pomóc i jak),

• psychoedukacja: normalne reakcje na nienormalne zdarzenie + sygnały alarmowe, kiedy zgłosić się po dalszą pomoc.

 

 

Kiedy przechodzimy z kryzysu do terapii traumy

 

Dobra zasada kliniczna: najpierw stabilizacja, potem przetwarzanie. Nie dlatego, że człowiek jest „za słaby”, tylko dlatego, że bez minimalnych zasobów układ nerwowy nie toleruje pracy na materiale traumatycznym.

 

Zwykle zostajemy przy interwencji kryzysowej, gdy:

 

• osoba nie śpi / nie je / nie funkcjonuje,

• występują silne napady paniki, derealizacja, „odcięcie”, chaos,

• zagrożenie trwa (sprawca blisko, przemoc, brak bezpiecznego miejsca),

• ryzyko jest podwyższone (autoagresja, myśli samobójcze, nadużycia, przemoc).

 

Zwykle włączamy terapię traumy, gdy:

 

• bezpieczeństwo jest względnie zabezpieczone,

• objawy utrzymują się i wyraźnie ograniczają funkcjonowanie,

• unikanie/intruzje/nadpobudliwość są nasilone,

• osoba ma gotowość na proces (nawet jeśli lęk jest duży).

 

Ważny niuans: wczesne interwencje psychologiczne mają najsilniejsze dowody skuteczności u osób, które już prezentują klinicznie istotne objawy (np. spełniają kryteria ASD/PTSD), a nie jako „profilaktyka dla wszystkich po zdarzeniu”. Wytyczne wskazują też, że trauma-focused CBT może być rozważana już w pierwszym miesiącu u osób z istotnymi objawami.

 

Przykład 1 (kryzys):

„Od zdarzenia minęły 3 dni, nie śpię, mam kołatanie serca, boję się wyjść, nie jem.”

➡️ Cel: stabilizacja (sen, regulacja, plan 72 h, wsparcie, bezpieczeństwo). 

 

Przykład 2 (trauma):

„Minęły 2 miesiące, wciąż mam flashbacki, unikam miejsc, ciało reaguje jak w zagrożeniu, relacja się sypie.”

➡️ Cel: terapia traumy (proces, przetwarzanie, redukcja objawów). 

 

Podsumowując

 

• Interwencja kryzysowa: „żebyś stanęła/stanął na nogi”.

• Terapia traumy: „żeby zdarzenie przestało żyć w Twoim układzie nerwowym”.

 

Masz poczucie, że utknęłaś/utknąłeś w alarmie albo nie możesz „wrócić do siebie”?

Umów konsultację – wspólnie ocenimy, czy potrzebujesz interwencji kryzysowej, stabilizacji czy terapii traumy i dobierzemy plan krok po kroku.

 

 

Źródła:

National Institute for Health and Care Excellence. (2018). Post-traumatic stress disorder (NICE Guideline NG116). NICE.

Roberts, N. P., Kitchiner, N. J., Kenardy, J., Lewis, C. E., & Bisson, J. I. (2019). Early psychological intervention following recent trauma: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Psychotraumatology, 10(1), 1695486. DOI: 10.1080/20008198.2019.1695486. PMID: 31853332.

Rose, S., Bisson, J., Churchill, R., & Wessely, S. (2002). Psychological debriefing for preventing post-traumatic stress disorder (PTSD). Cochrane Database of Systematic Reviews, 2002(2), CD000560. DOI: 10.1002/14651858.CD000560. PMID: 12076399.

World Health Organization, War Trauma Foundation, & World Vision International. (2011). Psychological first aid: Guide for field workers. World Health Organization. ISBN: 978-92-4-154820-5.